Quy trình kĩ thuật chuyên môn YHCT: Hội chứng vai gáy

ĐẠI CƯƠNG

– Hội chứng đau vai gáy là bệnh hay gặp trên lâm sàng, bệnh liên quan đến bệnh lý đốt sống cổ. Tùy theo mức độ và vị trí tổn thương bệnh nhân có những rối loạn cảm giác và vận động do các rễ thần kinh thuộc đám rối thần kinh cánh tay chi phối. Thường gặp là đau hoặc tê sau gáy lan xuống vai tay, có thể đơn độc hoặc kết hợp với yếu, giảm trương lực các cơ tương ứng với các rễ thần kinh bị thương tổn chi phối

– Theo Y học cổ truyền, do tấu lý sơ hở phong hàn thấp thừa cơ xâm nhập gây tổn thương kinh lạc, cản trở lưu thông khí huyết, gây đau. Bệnh lâu ngày gây tổn thương cân cơ gây yếu, teo cơ.

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ HỘI CHỨNG CỔ VAI TAY

Chỉ định

Đau vai gáy do thoái hoá đốt sống cổ thuộc phân thể lâm sàng phong hàn thấp, can thận hư theo y học cổ truyền

Chống chỉ định

Đau vai gáy trong bệnh cảnh có ép tủy cổ (viêm tủy, thoát vị đĩa đệm thể trung tâm, u tủy, rỗng tủy …).

Chuẩn bị

Người thực hiện:

Bác sỹ, Y sỹ được đào tạo về chuyên ngành y học cổ truyền được cấp chứng chỉ hành nghề theo quy định của pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh.

Phương tiện:

– Kim châm cứu vô khuẩn, dài từ 5 – 10 cm, dùng riêng cho từng người

– Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

– Khay men, kẹp có mấu, bông, Cồn 70°

Người bệnh

– Người bệnh được khám, tư vấn và làm hồ sơ bệnh án theo quy định

– Nằm thoải mái bộc lộ vùng cần châm cứu

Các bước tiến hành

Phác đồ huyệt

– Giáp tích C4 – C7                                    – Kiên ngung                   – Tý nhu

– Kiên trinh                                    – Phong phủ                    – Thiên trụ

– Kiên trung du                            – Ngoại quan                  – Chi câu

– Kiên tỉnh                                      – Kiên ngoại du              – Khúc trì

– Thủ tam lý                                   – Hợp cốc                         – Lao cung.

Mỗi lần chọn 6-8 huyệt dưới đây:

(Châm tả:)

– Giáp tích C4 xuyên C7                         – Kiên ngung xuyên Tý nhu

– Kiên trinh xuyên Phong phủ               – Thiên trụ xuyên Kiên trung du

– Ngoại quan xuyên Chi câu                 – Kiên tỉnh xuyên Kiên ngoại du

– Khúc trì xuyên Thủ tam lý           – Hợp cốc xuyên Lao cung.

Thủ thuật

–  Bước 1 Xác định và sát trùng da vùng huyệt

– Bước 2 Châm kim vào huyệt theo các thì sau

Thì 1: Tay trái dùng ngón tay cái và ngón trỏ ấn, căng da vùng huyệt; Tay phải châm kim nhanh qua da vùng huyệt.

Thì 2: Đẩy kim từ từ tới huyệt, kích thích kim cho đến khi đạt“Đắc khí” (bệnh nhân có cảm giác căng, tức, nặng vừa phải, không đau ở vùng huyệt vừa châm kim, thầy thuốc cảm giác kim mút chặt tại vị trí huyệt).

– Bước 3: Kích thích huyệt bằng máy điện châm

Nối cặp dây của máy điện châm với kim đã châm vào huyệt theo tần số bổ- tả của máy điện châm

Tần số (đặt tần số cố định): Tần số tả từ 5 – 10 Hz; Tần số bổ từ 1 – 3Hz.

Cường độ nâng dần cường độ từ 0 đến 150 microAmpe (tuỳ theo mức chịu đựng của người bệnh).

Thời gian 20- 30 phút cho một lần điện châm.

– Bước 4: Rút kim, sát khuẩn da vùng huyệt vừa châm.

Liệu trình điều trị

– Điện châm ngày một lần

– Liệu trình 10 – 15 ngày tùy vào tình hình bệnh

– Kết hợp với điều trị nguyên nhân cho đến khi bệnh ổn định

Theo dõi và xử trí tai biến

Theo dõi

Theo dõi toàn trạng và diễn biến của bệnh.

 Xử trí tai biến

Vựng châm

Triệu chứng: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt.

Xử trí: Tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Day bấm các huyệt Thái dương, Nội quan. Theo dõi mạch, huyết áp.

Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ép tại chỗ, không day.

Chú ý: Cần loại trừ các nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây bệnh.

XOA BÓP BẤM HUYỆT ĐIỀU TRỊ HỘI CHỨNG VAI GÁY

Chỉ định

Đau vai gáy do thoái hoá đốt sống cổ thuộc phân thể lâm sàng phong hàn thấp, can thận hư theo y học cổ truyền

Chống chỉ định

Đau vai gáy trong bệnh cảnh có ép tủy cổ (viêm tuỷ, thoát vị đĩa đệm thể trung tâm, u tuỷ, rỗng tuỷ…)

Chuẩn bị

Người thực hiện

Bác sỹ, Y sỹ được đào tạo về chuyên ngành y học cổ truyền được cấp chứng chỉ hành nghề theo quy định của pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh..

Phương tiện

Phòng xoa bóp bấm huyệt, giường xoa bóp bấm huyệt

Gối, ga trải giường

Bột talc

Cồn sát trùng

Người bệnh

Được hướng dẫn quy trình, vị trí bấm huyệt và đồng ý bấm huyệt.

Người bệnh được khám, tư vấn và làm hồ sơ bệnh án theo quy định

Nằm thoải mái bộc lộ vùng cần  xoa bóp bấm huyệt

Các bước tiến hành

Tiến hành thủ thuật

– Xoa, xát, miết, nhào cơ vai, gáy, day, lăn, chặt, đấm vùng vai gáy

– Vận động khớp cổ

+ Kéo khớp cổ

+ Quay cổ hai bên

+ Ngửa cổ ra trước, sau.

– Bấm tả các huyệt sau

+ Phong trì                       + Phong phủ                   + Thiên trụ

+ Giáp tích C4-C7       + Đại chuỳ                        + Kiên trung du

+ Kiên tỉnh                        + Kiên ngung                   + Kiên trinh

+ Thiên tông                    + Khúc trì                          + Tiểu hải

+ Ngoại quan                  + Hợp cốc                        + Lạc chẩm

+ Hậu khê                        + A thị huyệt

Liệu trình điều trị

Xoa bóp 30 phút/lần/ngày

Một liệu trình điều trị từ 10 – 15 ngày diễn tiến bệnh

Theo dõi và xử trí tai biến

Theo dõi

Toàn trạng, các triệu chứng kèm theo nếu có.

Xử trí tai biến

Choáng

+ Triệu chứng: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt.

+ Xử trí: dừng xoa bóp bấm huyệt, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

CỨU ĐIỀU TRỊ ĐAU VAI GÁY CẤP THỂ HÀN

Chỉ định

Đau vai gáy do thoái hoá đốt sống cổ thuộc thể phong hàn

Chống chỉ định

– Đau vai gáy trong bệnh cảnh có ép tuỷ cổ (viêm tuỷ, thoát vị đĩa đệm thể trung tâm, u tuỷ, rỗng tuỷ …)

– Hội chứng vai gáy do nhiệt

Chuẩn bị

Người thực hiện

Bác sỹ, Y sỹ được đào tạo về chuyên ngành y học cổ truyền được cấp chứng chỉ hành nghề theo quy định của pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh..

Phương tiện

Dao sắc thái gừng, khay, hộp đựng ngải, các miếng gừng đã thái dày 2-3 mm

Ngải nhung, ngải điếu

Người bệnh

Có hồ sơ bệnh án được chẩn đoán theo YHHĐ và YHCT có các xét nghiệm và thăm dò chức năng chuyên khoa, các huyệt cứu với thời gian và thủ pháp cụ thể.

Người bệnh được tư vấn, giải thích trước khi vào điều trị

Tư thế người bệnh thoải mái nằm bộc lộ huyệt cần cứu lên trên.

Các bước tiến hành

Phác đồ huyệt

– Phong trì                                      – Phong phủ                    – Thiên trụ

– Giáp tích C4-C7                – Đại chuỳ               – Kiên trung du

– Kiên tỉnh                                       – Kiên ngung                   – Kiên trinh

– Thiên tông                        – Khúc trì                      – Tiểu hải

– Ngoại quan                                 – Hợp cốc                         – Lạc chẩm

– Hậu khê                                        – A thị huyệt

Thủ thuật cứu

Chế mồi ngải, điếu ngải: Dùng 3 đầu ngón tay 1,2,3 lấy một ít ngải nhung để lên một miếng ván nhỏ, nhúm và ấn nhẹ xuống để tạo thành hình tháp, nhỏ bằng hạt ngô hoặc cuốn ngải thành điếu như cuộn thuốc lá vỏ ngoài bằng giấy bản

Khi đốt đặt mồi ngải lên miếng gừng, châm đầu que diêm lên đỉnh mồi ngải, thổi cho tắt lửa rồi đặt lên vùng huyệt định cứu. Nếu nóng có thể lót thêm miếng gừng khác

Khi cháy hết mồi ngải gạt tàn vào khay, làm lại mồi ngải trên miếng gừng khác như trên.

Hoặc đốt điếu ngải, hơ sát da vùng huyệt, khi bệnh nhân nóng thì nhấc ra xa rồi lại đưa lại gần, tiếp tục như trên.

Đặt tay lên da vùng cứu để cảm nhận nhiệt trên người bệnh, sau khi cứu vùng da của người bệnh xuất hiện phản ứng hồng tại vị trí huyệt được cứu.

Liệu trình điều trị

– Thời gian: Mỗi huyệt cứu 3 mồi x 5 phút/ một mồi = 15 phút/ ngày

– Mức độ nóng Bệnh nhân thấy nóng vừa phải vùng huyệt cứu, nếu nóng nhiều có thể lót thêm miếng gừng nữa.

– Cứu một ngày 1 đến 2 lần, một liệu trình điều trị từ 10 – 15 ngày, có thể tiến hành 2-3 liệu trình liên tục tùy vào tình hình bệnh tật.

Theo dõi và xử trí tai biến

Theo dõi

Theo dõi tại chỗ và toàn thân

Xử trí tai biến

Bỏng: trên những bệnh nhân thể hàn bị giảm hoặc mất cảm giác nông (đau và nóng – lạnh) dễ bị bỏng. Thường bỏng độ I, dùng thuốc mỡ vaseline bôi và băng lại, tránh nhiễm trùng.

Cháy Người già hoặc trẻ em giẫy giụa hoặc vô tình làm đổ mồi ngải gây cháy, nên không được cứu nhiều huyệt một lúc và không được rời bệnh nhân để làm việc khác khi cứu.

Chú ý: Cần loại trừ các nguyên nhân gây hội chứng cổ vai tay